(Sóng trẻ) - Sau hơn 21 năm sống cùng những giới hạn của cơ thể, Phạm Ngọc Cường tìm thấy một hướng đi từ máy tính và các nền tảng số. Công nghệ không thể giúp anh lấy lại khả năng vận động, nhưng mở ra cơ hội để anh học tập, làm việc, tạo thu nhập và kết nối với cuộc sống bên ngoài bốn bức tường.
Buổi sáng của Phạm Ngọc Cường bắt đầu bằng việc kiểm tra email. Khách hàng cần hỗ trợ những bộ giao diện đã mua, sản phẩm có lỗi cần chỉnh sửa hay có đơn đặt hàng mới, anh lần lượt xử lý từng việc. Nếu nhận yêu cầu thiết kế riêng, Cường trao đổi với khách hàng, lên ý tưởng, vẽ concept rồi bắt tay vào thực hiện. Đến tối, sau khi hoàn thành những công việc trong ngày, anh cùng bố chuẩn bị cho các buổi livestream bán hàng.
Nhìn từ bên ngoài, đó có thể là một ngày làm việc quen thuộc của người làm thiết kế và kinh doanh trực tuyến. Nhưng với Cường, mỗi thao tác trên máy tính đều gắn với những giới hạn mà cơ thể để lại sau tai nạn. Đôi tay không thể vận động bình thường, sức khỏe thiếu ổn định, những cơn co giật có thể xuất hiện khi anh làm việc quá lâu. Có những việc người khác chỉ mất vài phút để hoàn thành, Cường phải mất cả buổi, thậm chí nhiều ngày.
Sau tai nạn, Cường trải qua ba năm nằm một chỗ trước khi có thể bắt đầu tập ngồi. Chỉ để duy trì tư thế ngồi khoảng 40 phút, anh mất gần một năm luyện tập. Những lần đầu thay đổi tư thế thường đi kèm hoa mắt, chóng mặt, nôn ói, thậm chí co giật. Khi cơ thể dần thích nghi, Cường bắt đầu nghĩ đến việc học một kỹ năng để có thể làm việc.
Năm 2008, một bộ máy tính có giá khoảng 5 triệu đồng, tương đương ba, bốn tháng lương của bố mẹ anh khi ấy. Gia đình không có điều kiện mua máy mới, may mắn Cường được người họ hàng cho một chiếc máy tính cũ. Với chàng trai đã nhiều năm gần như chỉ quanh quẩn trên giường, chiếc máy ấy mở ra một thế giới khác. Từ căn phòng nhỏ, anh có thể tiếp cận thông tin, học hỏi và bắt đầu nghĩ đến một công việc không nhất thiết phải rời khỏi nhà. Thế nhưng, để bước vào thế giới ấy, Cường phải bắt đầu từ những thao tác nhỏ nhất bởi đôi tay yếu, các ngón tay không còn cử động linh hoạt khiến việc sử dụng chuột và bàn phím trở thành thử thách.
Với con chuột, Cường phải đặt cả bàn tay lên trên rồi kiên nhẫn di chuyển từng chút một. Bàn phím còn khó khăn hơn. Thấy con loay hoay, bố anh vót nhỏ một chiếc đũa, buộc vào ngón tay để hỗ trợ anh gõ từng phím. Từ chiếc đũa đơn sơ ấy, Cường bắt đầu làm quen với bàn phím, giở từng trang từ điển và tự học tiếng Anh.
Những thao tác với người bình thường chỉ mất vài giây lại là cả một quá trình tập luyện đối với Cường. Anh phải học cách điều khiển chuột, làm quen với từng phím bấm và tìm ra cách sử dụng máy tính phù hợp với khả năng vận động của mình. Trước khi nghĩ đến việc tạo ra một sản phẩm hay kiếm tiền, anh phải kiên trì với những điều cơ bản nhất.
Cơ duyên đưa Cường đến với Photoshop bắt đầu từ lời gợi ý của một người bạn. Biết hoàn cảnh của anh, người bạn khuyên Cường thử học thiết kế và gửi những tài liệu Photoshop đầu tiên. Khi ấy, các khóa học trực tuyến chưa phổ biến như hiện nay, việc học của anh chủ yếu dựa vào những tài liệu được chia sẻ. Không có điều kiện học bài bản, Cường tự mày mò từng công cụ, vừa đọc tài liệu, vừa thực hành rồi từng bước làm quen với công việc thiết kế.
Nếu sử dụng máy tính đã là một thử thách thì thiết kế đồ họa còn đòi hỏi sự chính xác đến từng chi tiết, từng pixel. Với Cường, khó khăn không chỉ nằm ở việc hiểu công cụ mà còn ở khả năng điều khiển chuột và bàn phím. Một hình tròn hay hình elip tưởng như đơn giản cũng có thể khiến anh mất hàng giờ. “Khi học, nhiều lúc tôi cũng bật khóc vì bất lực, vẽ hình tròn cả buổi mà không vẽ nổi”, anh kể.
Từ những đường nét chưa tròn, những lần kéo chuột lệch khỏi vị trí mong muốn, Cường dần tìm được cách để đôi tay vốn không còn linh hoạt có thể làm theo ý mình. Không được thì làm lại, chưa đúng thì tiếp tục chỉnh. Những thao tác từng khiến anh bất lực dần trở thành công việc quen thuộc sau nhiều năm kiên trì tập luyện.
Phải mất hơn 6 năm kể từ ngày bắt đầu học Photoshop, Cường mới hoàn thành sản phẩm thiết kế đầu tiên và nhận được khoản tiền công 200.000 đồng. Số tiền không lớn, nhưng với anh, đó là lần đầu tiên những năm tháng tự học và mày mò trên máy tính mang lại một thành quả cụ thể. Sau khoảng 10 năm kể từ ngày gặp tai nạn, Cường đã có thể tự kiếm được những đồng tiền đầu tiên bằng công việc mình theo đuổi.
Cường vẫn nhớ bố mẹ đã rất xúc động khi chứng kiến con trai lần đầu có thu nhập. Mẹ anh, người luôn tin con có thể làm được, vừa động viên Cường tiếp tục cố gắng, vừa nhắc anh đừng vì quá nóng lòng mà đánh đổi sức khỏe: “Đây, mẹ đã bảo là con sẽ làm được mà. Mẹ tin con là con sẽ làm được. Bây giờ con thấy không, con đã có thể tự mình kiếm được tiền rồi. Sau này cứ cố gắng, cứ cố gắng từng tí, từng tí một thôi, đừng vội vàng quá, kẻo lại ảnh hưởng đến sức khỏe”.
Nhiều năm sau, mẹ Cường đã đi xa, nhưng lời dặn ấy vẫn theo anh trong những ngày công việc không thuận lợi hay khi cơ thể buộc phải dừng lại giữa chừng. Khoản tiền 200.000 đồng ngày ấy vì thế không chỉ đánh dấu lần đầu Cường có thu nhập, mà còn giúp anh nhận ra rằng mình có thể lao động, tạo ra sản phẩm và san sẻ một phần gánh nặng với gia đình bằng chính khả năng của mình.
Từ những sản phẩm đầu tiên, Cường tiếp tục theo đuổi công việc thiết kế, nhận đơn theo yêu cầu và bán các bộ giao diện trên nền tảng trực tuyến. Khi sức khỏe ổn định, một logo có thể được anh hoàn thành trong khoảng một ngày; những sản phẩm phức tạp hơn cần nhiều thời gian hơn. Tuy nhiên, tiến độ công việc không chỉ phụ thuộc vào yêu cầu của khách hàng mà còn được quyết định bởi tình trạng cơ thể của Cường trong từng ngày.
Sau nhiều năm bị liệt, các cơ ở tay và chân anh bị co cứng. Khi tập trung làm việc quá lâu, những cơn co giật có thể bất ngờ xuất hiện. Ngực thắt lại, tay chân co cứng, cơ thể đổ sang một bên khiến anh buộc phải dừng công việc để nằm xuống nghỉ. “Lúc co giật sẽ bị đau và khó thở, còn bị đổ người ra nên phải nằm xuống khoảng 30 - 40 phút. Sau đó tôi lại nhờ bố đỡ dậy làm việc tiếp”, Cường chia sẻ.
Một sản phẩm vì thế có thể được hoàn thành sau nhiều lần ngắt quãng. Khi cơ thể ổn định, bố lại đỡ Cường ngồi dậy trước màn hình để tiếp tục phần việc còn dang dở. Trong khi khách hàng ngày càng yêu cầu tiến độ nhanh, đôi khi chỉ vài giờ, sức khỏe không phải lúc nào cũng cho phép anh đáp ứng. Với công việc tự do, một ngày phải nghỉ cũng đồng nghĩa nguồn thu bị gián đoạn, kể cả ngày lễ hay Tết.
Trang web do Cường tự xây dựng, nơi anh giới thiệu và bán các sản phẩm thiết kế tới khách hàng ở nhiều quốc gia.
Giữa áp lực mưu sinh và những giới hạn của cơ thể, Cường luôn tìm cách mở rộng công việc. Khi thị trường thiết kế ngày càng cạnh tranh, anh chuyển sang thiết kế giao diện Windows 10, Windows 11, sau đó bán sản phẩm trên website cá nhân và các diễn đàn giao diện quốc tế. Phần lớn khách hàng của anh là người nước ngoài. Thị trường rộng hơn mang đến thêm cơ hội, nhưng thu nhập vẫn phụ thuộc nhiều vào lượng khách hàng và tình trạng sức khỏe của anh.
Từ tháng 1/2026, Cường tiếp tục thử sức với TikTok để bán hàng, giới thiệu sản phẩm và chia sẻ câu chuyện của bản thân. Nếu thiết kế là công việc phía sau màn hình thì làm video, livestream buộc anh phải bước ra trước công chúng và trực tiếp giao tiếp với những người chưa từng gặp.
Không thể tự cầm điện thoại hay máy quay, Cường phải nhờ bố hoặc em gái hỗ trợ ghi hình. Những kỹ năng tích lũy từ công việc thiết kế giúp anh có thể tự chỉnh sửa video, nhưng xuất hiện trước máy quay lại là một thử thách khác. Hơn 21 năm gần như chỉ sinh hoạt trong nhà khiến anh ít có cơ hội gặp người lạ, ngại nơi đông người và từng mặc cảm về cơ thể của mình.
Những buổi livestream đầu tiên chỉ kéo dài khoảng 20 phút bởi Cường nhanh chóng xuống sức. Hệ hô hấp không tốt khiến anh phải tập thở trước mỗi buổi phát trực tiếp, sau đó mới từng bước kéo dài thời gian lên sóng. Khó khăn không chỉ đến từ sức khỏe. Khi xuất hiện nhiều hơn trên mạng xã hội, Cường cũng phải đối diện với những bình luận xoáy vào tình trạng cơ thể, có lúc khiến anh tổn thương và nản chí.
“Tôi là người khuyết tật, nhưng vẫn muốn làm việc bằng khả năng của mình, tự kiếm tiền lo cho bản thân và phụ giúp gia đình. Tôi chỉ mong những gì mình làm ra được nhìn nhận bằng chất lượng và công sức. Vì vậy, tôi không có gì phải xấu hổ”, anh bộc bạch.
Dần dần, Cường học cách bỏ qua những lời cố tình gây tổn thương và chủ động hơn khi trò chuyện với người xem. Bên cạnh những bình luận tiêu cực, sự động viên và ủng hộ của nhiều người cũng trở thành nguồn khích lệ để anh tiếp tục công việc.
Làm việc trên môi trường số còn mang đến những rủi ro khó lường. Có lần, Cường bị một khách hàng lừa không thanh toán sau khi anh dành hơn một tháng hoàn thành 12 sản phẩm thiết kế giao diện Windows và hỗ trợ cài đặt. Công sức gần như mất trắng khiến anh có lúc suy sụp, nhưng rồi Cường vẫn trở lại với chiếc máy tính và tiếp tục công việc.
Sau hơn 20 năm kể từ ngày gặp tai nạn, Cường không còn đặt hy vọng vào việc cơ thể có thể trở lại như trước. Mong muốn của anh giờ đây giản dị hơn: sức khỏe ổn định, ít ốm, ít co giật để có thể làm việc lâu hơn, tạo thêm thu nhập và chủ động hơn trong cuộc sống.
“Thực ra, tôi rất muốn có một cuộc sống và một công việc bình thường như bao người khác”, Cường từng nói. Sự “bình thường” mà Cường nhắc đến từng là một công việc công sở, buổi sáng đi làm, chiều tối trở về, cuối tuần có thể tạm gác công việc để nghỉ ngơi. Cuộc sống sau tuổi 18 đã không diễn ra theo cách anh từng hình dung, nhưng điều đó không khiến mong muốn được lao động dừng lại. Theo một cách khác, Cường vẫn đang làm việc, tự tạo ra thu nhập và khẳng định giá trị của mình bằng chính khả năng còn có thể.
Mỗi khi sức khỏe cho phép, anh lại trở về với chiếc máy tính, tiếp tục hoàn thiện sản phẩm, trả lời khách hàng, xử lý đơn hàng hay chuẩn bị cho những buổi livestream. Đó là những năm tháng chịu thương, chịu khó, chịu khổ nhưng quyết không chịu đầu hàng trước số phận, nghịch cảnh.
Hai mươi mốt năm trước, tai nạn khiến đôi chân của Cường dừng lại ở tuổi 18, những dự định của chàng trai trẻ khi ấy cũng phải rẽ sang một hướng khác. Công nghệ không thể giúp anh bước đi trở lại, nhưng từ chiếc máy tính, Cường đã tìm được một con đường để tiếp tục học tập, lao động và kết nối với cuộc sống bên ngoài. Trên con đường ấy, những bước chân không còn được đo bằng quãng đường anh có thể đi, mà bằng từng sản phẩm được hoàn thành, từng công việc được tiếp tục và những giá trị anh bền bỉ tạo ra bằng chính sức lao động của mình.
