Từ câu chuyện của những người lính ở kỳ trước, ta thấy được hành trình “khơi nguồn” dòng chảy lịch sử chưa bao giờ dừng lại. Song, vẫn còn đó những hành vi phủ nhận, xuyên tạc lịch sử dân tộc. Vậy mỗi người dân hôm nay cần làm gì để lịch sử không thành “lệch sử”?
Thời gian gần đây, Nguyễn Thành Nam, tác giả cuốn sách “Chuyện với Thanh” đã bị khởi tố, tạm giam. Tại cơ quan điều tra, bị can thừa nhận, cuốn sách có nhiều nội dung sai sự thật, bôi nhọ hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh, gây hoang mang dư luận và gửi lời xin lỗi đến bạn đọc.
Không chỉ tác giả, Cục Xuất bản, In và Phát hành còn xử phạt Nhà xuất bản Hội Nhà văn 100 triệu đồng, đình chỉ hoạt động 2 tháng, buộc tiêu hủy toàn bộ hơn 9000 bản in đã thu hồi và nộp lại lợi nhuận bất hợp pháp. Bên cạnh đó, Cục Báo chí cũng xử phạt hành chính 23 cơ quan báo chí vì đăng bài ca ngợi sách theo thông cáo báo chí mà không kiểm chứng nguồn tin.
Đây không phải lần đầu tiên xảy ra vụ việc lợi dụng sách để xuyên tạc lịch sử. Vào năm 2017, vụ việc về Công ty Văn hóa Minh Tân và Nhà sách Minh Thắng bị xử phạt 240 triệu đồng vì tự ý tái bản, lồng ghép nội dung có yếu tố sai phạm lịch sử vào tác phẩm “Miếng ngon Hà Nội” của cố nhà văn Vũ Bằng.
Các trường hợp này đều bắt nguồn từ thủ đoạn tinh vi. Đó là đánh tráo thông tin, cài cắm chi tiết sai lệch vào giữa những dữ kiện có thật. Điều này làm thông tin không đúng sự thật dễ lan truyền và khó bị vạch trần.
Không dừng lại ở đó, mưu đồ chống phá còn “đánh” vào cảm xúc của người dân. Nhiều bài viết trong các hội nhóm, trang cộng đồng phản động trên Facebook hay dùng những tiêu đề như “bí mật lịch sử”, “chưa từng được công bố”… hoặc những video được cắt ghép, tạo dựng từ AI để kích thích sự tò mò.
Qua đó, chúng từng bước lồng ghép những quan điểm thù địch, phủ nhận thành quả cách mạng, xuyên tạc chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước hoặc kích động tư tưởng. Sự nguy hiểm không nằm ở một thông tin sai lệch bị phát hiện, mà nằm ở thứ “độc tố mòn” ngấm dần qua từng cú lướt màn hình.
Điểm tinh vi của các thế lực chống phá là tạo nhiều tài khoản mạng xã hội. Điều này giúp các đối tượng đăng tải video giới thiệu, đánh giá, tóm tắt nội dung sách, tài liệu theo hướng tích cực nhằm tạo cảm giác khách quan. Để rồi bước cuối cùng là thực hiện mưu đồ “vấy bẩn” dòng chảy lịch sử của dân tộc.
Tháng 8 năm 2026, báo cáo của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc tiếp thu, giải trình dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản, Bộ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch - Lâm Thị Phương Thanh cho biết Chính phủ và cơ quan thẩm tra đã thống nhất “3 lớp” kiểm soát đối với sách về đề tài lịch sử.
Cơ chế thẩm định sử liệu 3 lớp
Quy trình bắt buộc nhằm bảo đảm tính chân xác, ngăn chặn sai lệch và xuyên tạc lịch sử. Bấm vào từng lớp để xem nhiệm vụ chi tiết.
Trao đổi thêm về cách thức biên tập, Đại tá, Trưởng phòng Biên tập sách Lịch sử - Hồi ký của NXB Quân đội Nhân dân. Ông Nguyễn Văn Thiết cho biết quy trình tiếp nhận và xuất bản sách về lịch sử, hồi ký đòi hỏi trình hết sức nghiêm ngặt.
Ngoài ra khi rà soát nội dung, đội ngũ biên tập phải đối chiếu với Từ điển Bách khoa Quân sự, Từ điển Tiếng Việt cùng hệ thống tài liệu lịch sử uy tín khác, để tránh những từ mơ hồ về nghĩa hay sai lệch bản chất sự kiện lịch sử.
Với ông Nguyễn Thái Bình, Phó Giám đốc - Phó Tổng Biên tập của NXB Chính trị quốc gia sự thật, giữ minh bạch trong kiểm duyệt là nguyên tắc hàng đầu. Đồng thời, ông cũng đánh giá có hệ thống các quy trình trong biên tập
Để “bịt kín” những kẻ hở mà thế lực thù địch có thể lợi dụng, hệ thống pháp luật Việt Nam đã có những quy định chặt chẽ, xác đáng. Về xuất bản, cấm in, phát hành bản phẩm có nội dung “xuyên tạc sự thật lịch sử, phủ nhận thành tựu cách mạng; xúc phạm dân tộc, danh nhân, anh hùng dân tộc…” (Điều 10, Luật Xuất bản năm 2012). Về an ninh mạng, cấm “đăng tải, phát tán thông tin trên không gian mạng có nội dung xuyên tạc lịch sử, phủ nhận thành tựu cách mạng” (Điều 7, Luật An ninh mạng năm 2025).
Kéo theo đó là những hành vi quảng bá, tuyên truyền ấn phẩm xuyên tạc lịch sử. Nếu công dân, người có sức ảnh hưởng nhận tiền để quảng bá, lan truyền những đầu sách có nội dung xuyên tạc, sai lệch lịch sử mà không kiểm chứng thì tùy tính chất, mức độ có thể bị xử phạt hành chính, buộc gỡ bỏ nội dung, bồi thường thiệt hại.
Theo quy định của pháp luật, Luật sư Thanh Vân cho biết hành vi vi phạm có thể bị xử phạt lên đến 30 triệu đồng đối với cá nhân và 50 triệu đồng đối với tổ chức; đồng thời buộc gỡ bỏ thông tin vi phạm. Các hành vi vi phạm sẽ xử phạt tùy theo mức độ ảnh hưởng của thông tin được truyền.
Tra cứu mức phạt vi phạm
thông tin trên không gian mạng
Công cụ trực quan quy định xử phạt vi phạm hành chính đối với tổ chức và cá nhân
Cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống hoặc xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân.
Và để chung tay bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, giữ gìn lịch sử, văn hoá dân tộc, đảm bảo an ninh trên không gian mạng, Bộ Khoa học và Công nghệ kêu gọi người dân áp dụng cẩm nang “gạn lọc” thông tin như sau:
5 Nguyên tắc "gạn lọc" thông tin
Kiểm tra nơi thông tin xuất phát
Chỉ tiếp cận và sử dụng sách, tư liệu do các nhà xuất bản, viện nghiên cứu hợp pháp cung cấp.
Không lưu giữ, không phát tán
Không mua, tải về, tích trữ hoặc truyền bá thông tin không rõ gốc tích, có nội dung sai lệch.
Chủ động phát giác vi phạm
Khi phát hiện tài liệu xuyên tạc, kịp thời thông báo cho cơ quan công an và chính quyền địa phương.
Trang bị tư duy phản biện
Gia đình, nhà trường rèn luyện kỹ năng nhận diện, phân tích và kiểm chứng nguồn tin cho thanh thiếu niên.
Lan tỏa tri thức tích cực
Mỗi công dân tích cực tuyên truyền thông tin chân thật, bảo vệ giá trị lịch sử và bản sắc dân tộc.
Để lịch sử luôn chảy trong tim, đó không chỉ là hành trình lưu giữ ký ức và sự thật của cựu chiến binh hay những nhà kiểm duyệt. Đó là sứ mệnh của toàn xã hội. Đặc biệt là những người trẻ - thế hệ định hình tương lai của đất nước! Vậy những người được biết về một thời chiến đấu anh dũng của ông cha ta qua lời kể và những trang viết của thế hệ đi trước, đã và đang làm gì để tiếp nối mạch nguồn ấy? Mời quý độc giả theo dõi ở kỳ tiếp theo!
